ارزشیابی توصیفی الگویی است که در سال های اخیربه عنوان الگویی جانشین نظام ارزشیابی سنتی مطرح گردیده است. تعلیم و تربیت با استبداد، تحمیل اندیشه و عقاید،سلب فرصت اظهارنظر و نقد و پیروی توام با تهدید سازگاری ندارد. در عوض رشد خلاقیت، تقویت مهارت جستجوگری و رشد قدرت انتقاد با روح تربیت سازگاری دارد که در این صورت باید فرد را دارای حق انتخاب بدانیم. در این دیدگاه، ارزشیابی فرآیندی بیرونی و تحمیلی نیست که آثاری چون ترس، اضطراب، پیروی بی چون و چرا و رفتارهای غیر اخلاقی را به همراه داشته باشد، بلکه فرآیندی است که باید از بیرون به درون منتقل شود و در واقع توسط خود فرد انجام گیرد. آزادی فکر و اندیشه یکی از عوامل بروز خلاقیت ها و ابتکارها است.